Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), 16 Ekim 2026 tarihli ve 33402 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının çıkardığı düzenleme, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 14/6/2023 tarihli ve (AB) 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü esas alınarak hazırlandı.

Yönetmelik iki metni birden yürürlükten kaldırıyor: 2009 tarihli Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) ile 2003 tarihli Tel Halatların, Zincirlerin ve Kancaların Belgelendirilmesi ve İşaretlenmesi ile İlgili Yönetmelik. On yedi yıldır yürürlükte olan çerçeve değişiyor.

Değişikliğin en çok konuşulacak kısmı, imalatçı tanımının sınırının nereye kadar genişlediği.

Yönetmelik “önemli değişiklik” diye yeni bir kavram getiriyor. Tanıma göre bu, makinenin piyasaya arz edildikten veya hizmete sunulduktan sonra, imalatçı tarafından öngörülmeyen veya planlanmayan ve yeni tehlike yaratmak ya da mevcut riski artırmak suretiyle emniyetini etkileyen, fiziksel veya dijital araçlarla yapılan değişiklik.

19 uncu madde sonucu açıkça yazıyor: makinede veya ilgili üründe önemli değişiklik yapan gerçek veya tüzel kişi, bu Yönetmeliğin amaçları bakımından imalatçı sayılıyor ve söz konusu makine için imalatçı yükümlülüklerine tabi oluyor. Değişikliğin etkisi makine tertibatının yalnızca bir bölümüyle sınırlıysa, risk değerlendirmesinde gösterildiği şekilde yükümlülük de yalnızca etkilenen makine bakımından uygulanıyor.

Bunun sahadaki karşılığı şu: hattına koruyucu ekleyen, kontrol sistemini değiştiren, iki makineyi birbirine bağlayan ya da yazılımıyla oynayan bir fabrika, kendi kullandığı makinenin imalatçısı konumuna düşebilir. Teknik dosya, risk değerlendirmesi, uygunluk beyanı ve işaretleme yükümlülükleri o noktada devreye girer.

Tanımdaki “dijital araçlarla” ifadesi atlanmamalı. Bir makinenin yazılımında veya kontrol parametrelerinde yapılan ve yeni tehlike doğuran değişiklik de önemli değişiklik sayılabiliyor. Retrofit ve otomasyon projelerinde bu değerlendirmenin kim tarafından, hangi kayıtla yapıldığı belirlenmeli.

18 inci madde ikinci bir genişleme getiriyor. İthalatçı veya dağıtıcı, kapsamdaki ürünü kendi adı ya da ticari markası altında piyasaya arz ederse veya piyasaya arz edilmiş bir ürünü uygunluğu etkilenebilecek şekilde değiştirirse, imalatçı olarak kabul ediliyor ve imalatçı yükümlülüklerine tabi oluyor.

Kendi markasıyla makine ithal eden şirketler için bu, tedarikçinin dosyasına güvenmenin yeterli olmadığı anlamına geliyor.

Yönetmelik makinelerin yanı sıra beş ürün grubunu daha kapsıyor: değiştirilebilir teçhizat, emniyet aksamları, kaldırma aksesuarları, zincir, halat ve kayışlar ile sökülebilir mekanik aktarma tertibatları. Kısmen tamamlanmış makineler de kapsam içinde.

Kapsam dışında bırakılanlar arasında ise orijinal imalatçı tarafından özdeş aksamı değiştirmek üzere tedarik edilen yedek emniyet aksamları, fuar alanı ve eğlence parkı ekipmanları, nükleer tesise özgü makineler ve ateşli silahlar dahil silahlar sayılıyor.

Yönetmeliğin en yeni başlığı, emniyet işlevi gören yapay zekâ sistemleri. Metin, kapsamındaki yüksek riskli yapay zekâ sistemleri için Ek-3’te temel sağlık ve güvenlik gereklilikleri öngörüyor ve bu sistemlere ilişkin uyumlaştırılmış standartlar veya ortak özellikler belirlenene kadar, AB’nin yapay zekâ mevzuatı uyarınca referans alınan standartlara uyan sistemlerin bu gerekliliklere uygun sayılacağını söylüyor.

Kontrol sisteminde öğrenen bir bileşen bulunan makineler bakımından bu, güvenlik dosyasının kapsamını genişletiyor.

AB uygunluk beyanı dijital olarak düzenlenebiliyor. Ancak yönetmelik bir süre şartı koyuyor: dijital beyan, makinenin beklenen ömrü boyunca ve her hâlükârda piyasaya arzdan veya hizmete sunulmasından sonra en az 10 yıl çevrimiçi erişilebilir olmak zorunda.

İmalatçılar ayrıca, ürünün yönetmeliğe uygun olmadığı kanaatine varırlarsa uygun hale getirme, piyasadan çekme veya geri çağırma önlemlerinden uygun olanını derhal almak ve risk söz konusuysa Bakanlığı bilgilendirmekle yükümlü.

52 nci madde yürürlüğü ikiye ayırıyor. Amaç, kapsam ve tanımlar ile onaylanmış kuruluşlara ilişkin 27 ila 42 nci maddeler, 47 nci madde ve geçici 1 inci madde yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Diğer bütün hükümler 20 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.

Geçici 1 inci madde ise geçiş köprüsünü kuruyor: Bakanlık, 20 Ocak 2027’den önce yürürlükten kaldırılan Makina Emniyeti Yönetmeliğine (2006/42/AT) uygun olarak piyasaya arz edilen ürünlerin piyasada bulundurulmasını engellemeyecek. Ancak bu ürünlere, eski yönetmeliğin korunma önlemine ilişkin 12 nci maddesi yerine yeni yönetmeliğin yedinci bölümü uygulanacak.

Önümüzdeki on dört ay, yeni teknik dosya düzenine geçmek için tanınan süre. İmalatçı ve ithalatçı tarafında yapılacak ilk iş, hangi ürünlerin 20 Ocak 2027’den sonra piyasaya arz edileceğini belirlemek; işletme tarafında ise mevcut makinelerde planlanan değişikliklerin “önemli değişiklik” tanımına girip girmediğini değerlendirmek.